მეტეხის ეკლესია

ძველი თბილისის გულში, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე და ისტორიულ ისნის უბანში მდებარეობს მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი. ადგილობრივები მეტეხს სტუმრობენ შაბათ-კვირას ღვთისმსახურებაზე და რელიგიური დღესასწაულების დროს, თუმცა აქ ტურისტებსაც ყოველთვის შეხვდებით. გარდა იმისა, რომ მეტეხი მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლია, მას ასევე გამორჩეული მდებარეობა აქვს. თბილისის ფერადოვანი, მრავალეთნიკური და მრავალრელიგიური ისტორიული ნაწილის ხედები საუკეთესოდ სწორედ აქედან იშლება.

ისტორია

მეტეხს აქვს ხანგრძლივი და რთული ისტორია, რომელიც მოიცავს აშენებას, განადგურებას და აღდგენას. VI საუკუნეში მეფე ვახტანგ გორგასალმა აქ ააგო ეკლესია, ციხე და ციხესიმაგრე. სწორედ ეს მეფეა ცნობილი, როგორც თბილისის დამფუძნებელი. მისი ძეგლი მეტეხის წინ, მთის კიდეზე დგას და ქალაქს გადაჰყურებს.

მეფე ვახტანგის შემდეგ საქართველოს სპარსელები და არაბები მართავდნენ. VIII–XI საუკუნეებში თბილისი არაბების ბატონობის ქვეშ იყო, ხოლო მეტეხის ციხე არაბი მმართველების — ამირების — რეზიდენციას წარმოადგენდა. მეფე დავით აღმაშენებელმა გაათავისუფლა თბილისი და დაიწყო საქართველოს ოქროს ხანა. მისი და მისი შთამომავლების დროს მეტეხი სამეფო რეზიდენცია იყო.

1226 წელს მონღოლებმა დაანგრიეს ეკლესია და სამეფო სასახლე, თუმცა 1289 წელს მეფე დემეტრე II-მ მეტეხის ტაძარი აღადგინა. XVI–XVII საუკუნეები ეკლესიისთვის მძიმე პერიოდი იყო — მეტეხი ან მიტოვებული იყო, ან ოსმალებისა და შემდეგ სპარსელების ხელში, რომლებიც მას პრაქტიკული მიზნებისთვის იყენებდნენ, მათ შორის დენთის შესანახად.

XVIII საუკუნეში მეფე ერეკლე II-მ აღადგინა ტაძარი და ღვთისმსახურება. მოგვიანებით მან ხელი მოაწერა გეორგიევსკის ტრაქტატს რუსეთის იმპერიასთან. მისი გარდაცვალების შემდეგ რუსეთმა არ შეასრულა შეთანხმება და საქართველო, ეკლესიასთან ერთად, რუსეთის იმპერიის ნაწილი გახდა. 1819 წელს გენერალ ერმოლოვის ბრძანებით მეტეხის გარშემო აშენდა დამატებითი ნაგებობები პატიმრების დასაბინავებლად. მეტეხი გადაიქცა ციხედ, ხოლო ტაძარი — პატიმრების ეკლესიად.

1937 წელს ლავრენტი ბერიამ გადაწყვიტა მეტეხის დანგრევა, თუმცა მხატვარმა დიმიტრი შევარდნაძემ და სხვებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს. დიმიტრი მოგვიანებით დახვრიტეს, მაგრამ ტაძარი გადარჩა. მოგვიანებით მეტეხი გამოიყენებოდა როგორც თეატრი და მხატვრის სახელოსნო. საბოლოოდ, 1988 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა, უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ მეტეხში რელიგიური ცხოვრება აღადგინა. დღეს ის მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარია.

ტაძარში მდებარეობს წმინდა შუშანიკის საფლავი. საკურთხევლის მარჯვენა მხარეს განთავსებულია ამ V საუკუნის წმინდანის სამარე. წმინდა შუშანიკის ისტორია ერთ-ერთი უძველესი ჰაგიოგრაფიული თხზულებაა საქართველოში. იგი ქრისტიანობას არ უღალატა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მეუღლე ზოროასტრიზმს მიემხრო და მას სასტიკად აწამებდა. ვახტანგ გორგასლის ძეგლზე, მისი ფეხის წინ, შეგიძლიათ დაინახოთ სამი ფიგურა — ორი დგას სწორად, ხოლო ერთი თავდაყირაა გამოსახული. ეს მესამე ფიგურა სწორედ შუშანიკის მეუღლეა, რომელიც დასჯის ნიშნად ასეა წარმოდგენილი.

როგორ მივიდეთ

მეტეხი მდებარეობს ისტორიული ქალაქის ცენტრში. მეტროსადგური ავლაბარი 10 წუთის სავალზეა, ავტობუსის გაჩერება კი — 5 წუთის. ახლოს მდებარეობს ცნობილი რესტორნები შესანიშნავი ხედებით — „მეტეხის ჩრდილი“ და „კოპალა“, სადაც ტრადიციულ ქართულ სამზარეულოს დაგხვდებით.